Ilinniartitsisunut najoqqutassaq
Aallartinnginninni...
GUARDNA-p Ilinniartitsisunut Najoqqutassaanik atuilinnginninni uku ilisimassallugit pitsaassaaq:
- Najoqqutassap PDF-inngortitap naanerani oqaatsit tungujortumik allannillit Oqaatsinut nassuiaatit-ni nassuiarneqarput. Nittartakkami oqaatsit taakku ataatigut titarneqarput. Toorukkit GUARDNA-mut atatillugu sumut tunngatinneqarnerannut nassuiaat nuissaaq.
- Oqaatsit oqaaseqatigiilluunniit ataatigut titarnillit nittartakkamut linkiupput.
Ilinniartitsissutissat GUARDNA-meersut aamma Ilinniartitsisunut Najoqqutassaq qanoq isumaqarfigineritit paaserusunnaqaaq: Ilinniartitsissutissat illit ilinniartitsininni atorsinnaalluarpigit? Suut pitsanngorsaatissatut siunnersuutigissagaluarpit? Ilanngutinngitsuugaqarpugut? Ilinniartitsissutissani suut ilanngutitissagaluarpigit? Illit atuartitavillu apeqqutissasi oqaaseqaatisiluunniit emailikkut uunga nassiukkisigit: education@nammco.org. Qanoq isumaqarnersusi paasinissaa qilanaaraarput!
Imai
1. Aallaqqaasiut
Atlantikup Avannaani imartat ineriartorluarnissaat nunanut avannarlernut, ilteqarluarnissamut, nerisassaqarluarnissamut, pissamaateqarluarnissamut silallu pissusiata allanngujaannissaanut pingaaruteqarluinnarpoq. Ukiunili qulikkaani arlalinni kingullerni inuit iliuusii silallu pissusiata allanngoriartornera imartatsinnut miluumasullu imarmiut artiisa ilaannut aalajangersimasunut aarlerinartorsiortitsipput. Tamatumunnga atatillugu GUARDNA-p Atlantikup Avannaanik paarsisuisa anguniarpaat imartanik piujuartitsisoqartariaqarnera pillugu nunani avannarlerni meeqqanik inuusuttunillu (7-20-nik ukiulinnik) ilinniartitsinissaq taakkualu uumassuseqatigiiaanik imartanillu illersueqataasussatut imartanik piujuartitsisumik atuinissaannut ikiornissaat. Miluumasut imarmiut inuppassuarnut pingaaruteqaqimmata GUARDNA-p meeqqat inuusuttullu imartanut illersuisorissavai.
Miluumasut imarmiut, taakkuninnga aarlerinartorsiortitsisut, qanoq atorneqartarnerat aammalu atuisut pingaaruteqassusiat akisussaaffiilu pillugit ilinniartitsissutit pilersinneqarput. Ilinniartitsissutinut ilaapput allagartat paasissutissartallit, sammisassat ilisimatusariaatsinillu ullumikkut atugaasunik misissuinerunissamut periarfissat. Anguniagarineqartoq tassaavoq atuartunik peqataatitsinissaq immamilu uumassusillit ataqatigiiaarnerisa aarlerinartorsiortinneqarnerannik aammalu sunniivigeqatigiinnerit imaannaanngissusianik assigiinngissusiannillu paasitinnissaat Atlantikullu Avannaani tamarmi pissutsit assigiinngitsut atuunnerannik taamalu assigiinngitsunik periaaseqartoqartarneranik ilisimatinnissaat.
NAMMCO (the North Atlantic Marine Mammal Commission) naalagaaffinni arlaliusuni ingerlatsiviuvoq miluumasunik imarmiunik Atlantikup Avannaaniittunik piujuartitsilluni atuisoqarnissaanik tammatsaaliuisoqarnissaanillu qulakkeerinissamut pisussaatittoq. GUARDNA-mik suliniut NAMMCO-mit ingerlanneqarpoq nunat NAMMCO-mut ilaasortaasut Danmarkilu suleqatigalugit. Taamaattumik taamaallaat nunat NAMMCO-mut ilaasortaasut sisamat (Savalimmiut, Kalaallit Nunaat, Islandi, Norge) Danmarkilu paasissutissanik naleqqussaavigineqarput.
1.1. Quppersagaq una pillugu
Quppersagaq una ilinniartitsisup ilinniartitsissutissanik GUARDNA-meersunik atuartitsivimmi atuinissamut iluaqutissaatut naatsorsuussaavoq. Ilinniartitsissutissani GUARDNA-meersuniipput Sammisassat Allagartallu Paasissutissartallit aammalu Oqaatsinut Nassuiaatit, kingullermilu oqaatsit oqariartaatsilluunniit sammisassanut paasissutissanullu atatillugit nassuiarneqartarput. Sammisassat Allagartanut Paasissutissartalinnut sammineqartussanut piareersaatissatut soqutiginartutut naatsorsuussaapput. Allagartat Paasissutissartallit klassimi oqallisigilluarneqarsinnaasunik imaluunniit atuartut namminneq misissueriarlutik atuaqatiminnut saqqummiussinissamut aallaavigisinnaasaannik imaqarput. Quppernerni tulliuttuni allagartat assigiinngitsut ilusii sumullu naatsorsuussaanerat allaaserineqassapput. Ilinniartitsissutissiarineqareersunut ilassutissaqaruit siunnersuutissaqaruilluunniit allaffigigitigut!
2. Sammisassat
2.1. Siunertaq
Sammisassani assigiinngitsorpassuarnik suliassaqarpoq sammisassaqarfiullutillu, illup iluani silamilu. Allagartat Paasissutissartallit saniatigut atugassatut naatsorsuussaapput, itisiliinermut allanullu atassusiinissamut iluaqutissaallutik. Sammisassat taakku ilikkagassatut pilersaarutini assigiinngitsuni, soorlu pinngortitalerinermi, matematikkimi, oqaasilerinermi inuiaqatigiilerinermilu, atornissaannut naleqqussarneqariaannaapput.
Tabelimi uani ilikkagassatut anguniakkat, tassa piginnaasat, sammisassani ataasiakkaani atuartitavit angusassaat allassimapput. Anguniakkat taakku sammisassani aamma allattorsimapput. Nunanut nunamilu ilikkagassatut pilersaarutinut naleqqussagaapput.
Sammisassat ilaat silami ingerlanneqartassapput sumiiffigisami immami uumassusillit ataqatigiiaarnerannik misissuinissamut tammatsaaliuinissamullu kajumissaarutitut. Atuartut sinerissami avatangiisiminni suliaqaqataatinnerisigut (ass. sumiiffigisaminni uumasut pillugit qanorlu imminnut atassuteqarnerannik ilinniartinnerisigut) najukkaminni sineriammiittumi nunalluunniit timaaniittumi periaatsinik avatangiisinut ajoqutaanngitsunik akisussaassuseqartunillu suliniuteqartarnissaq siuarsarneqassaaq. Sammisassat taakku misileraanikkut ilinniutaassapput ilisimasanillu tapertariissitsiviussallutik, imartanik piujuartitsinerup ilinniartitsinermi assigiinngitsutigut pingaaruteqassusianut erseqqissaataasumik.
Suliassat MINTAG-imut aamma NASS24-mut atassutillit iluaqutigalugit atuartut ullumikkut ilisimatusarfigineqartunut soqutigineqarluartunut malinnaasinnaapput, imartat ilisimatusarfigineqarnerannut atassuteqalerlutik STEAM-ilu aallaavigalugu ilinniartitsissutinik soqutiginninnerulerlutik.
Malugiuk: Suliassat nittartakkamut ingerlaavartumik ilanngunneqartarmata alakkakulasinnaavat.
2.2. Sammisassat qanoq atorneqartassasut
Matumaniippoq Sammisassanik qanoq atuinissamik ilitsersuut.
- Innersuussutigaarput ilinniartitsissutissat qanoq aaqqissugaanerat paasiumallugu Ilinniartitsisunut Najoqqutassaq tamaat atuassagit.
- Nittartagaq alakkaruk sammisassarlu misissorusutat Sammisassat-ni ammarlugu. Ilinniartitsissutissat misissorluareerlugit aalajangersinnaavutit sammisassat sorliit atuartitannut tulluarnerunersut.
- Sammisassat qanoq ingerlannissaannik paasissutissat internetikkut alakkarneqarsinnaapput printerneqarsinnaallutillu.
- Ilinniartitsisut sammisassanut ilitsersuut alakkarsinnaavaat “ Sammisassat aakkit (Ilinniartitsisut)” toorlugu. Tassaniipput apeqqutinut akissutit nassuiaatillu paasiuminartut atuartunoortumiinngitsut sammisassalluunniit qupperneranniinngitsut.
- Allakkiaq “ Sammisassat aakkit (Atuartut)”-mi downloaderneqarsinnaasoq nittartakkamitut paasissutissartaqarpoq, tassa atuartunut ilitsersuutit (ilinniartitsisumit ikiorneqarlutik malitassaat). Taakku printersimappata atuartunut malinnaavigiuminarnerussapput.
- Ilinniartitsissutissat atortariallit tamarmik, agguaassassat sammisassaq naammassiumallugu atortariaqartut ilanngullugit, “Ilinniartitsissutissat” nalaaniipput. Taakkua printeriarlugit atuartunut agguaannissaat innersuussutigaarput.
- Allagartat Paasissutissartallit sammisassat naammassinissaannut atortariaqartut “GUARDNA-p Allagartaatai” toorlugu alakkarneqarsinnaapput.
3. Allagartat Paasissutissartallit
3.1. Siunertaq
Allagartani taakkunaniipput imartanik piujuartitsinermut, pingaartumillu miluumasunut imarmiunut, atatillugu paasissutissat pingaarnerpaat naatsuullutillu meeqqat ukiuinut naleqqussagaallutillu paasiuminartuusut. Allagartat Paasissutissartallit arlallit miluumasunut imarmiunut, aarlerinaatinut, soqutigisaqaqatinut atuisunullu tunngassutillit GUARDNA-mut tunngaviupput. Allagartat taakku atuartut immami uumassusillit ataqatigiiaarnerannik aammalu atuisut pisariaqartitaannik akisussaaffiinillu ilisimasaqarnerulissutigalugillu paasinninnerulissutigissavaat.
Allagartat Paasissutissartallit ilaanni arlalinni issuaavigineqartut allassimapput ilinniartitsisut atuartullu paasisaqarnerujumallutik misissuivigisinnaasaat. Kisitsisini teqeqqulinnik ungaluusikkani issuaavigineqartut takuneqarsinnaapput. Nittartakkami naleqqiussat allattorsimaffii quppernerit tamarmik naaneriniipput. Allagartamik downloaderisimaguit naleqqiussat allattorsimaffiat tassunga atasoq Ilinniartitsisunut Najoqqutassap matuma naanerani sammisami ataffiani nanineqarsinnaavoq, nittartakkami pdf-inngortitamilu.
QR-kodit allagartami allertut inissisimasut NAMMCO-p nittartagaani quppernernut naleqquttunut ingerlatitseqqiisarput, quppernernilu taakkunani sammisaq pillugu paasissutissat suli allat atuakkanillu sorlerneersuunerat allassimapput.
3.2. Artinik allagartat
Artinik Allagartat miluumasut imarmiut (cetaceanit pinnipedillu) sumiiffinni GUARDNA-p suliaqarfiiniittuniittut pillugit paasissutissartaqarput, ilaatigut artit tamaasa pillugit taakkualu uumassusilinni ataqatigiinnerannik paasissutissat sumiiffinnilu pineqartuni taakkua amerlassusiattut missiliuussat pillugit paasissutissat nutaanerpaat NAMMCO-mit katersugaasut (paasisaqarnerujumallutit NAMMCO-p nittartagaa alakkaruk).
Allagartani paasissutissat paasilluarnerunissaannut iluaqutissat:
- Artit tuluttut taaguutaat, ilisimatuussutsikkut taaguutaat nalinginnaasumillu taaguutigitinneqartut allagartani allassimajuaannarput oqaatsini GUARDNA-mi atorneqartuni ukunani: danskisut, Savalimmiormiusut, kalaallisut, Islandimiusut, Norgemiusut avannaanilu Sámisut.
- Uumasut inersimasut takissusiat, oqimaassusiat utoqqaassuserilersinnaasaallu: artit takissuserilersinnaasaattut ilisimaneqartoq, oqimaassusiat utoqqaassuserilersinnaasaallu, angutiviaanerat arnaviaaneralluunniit apeqqutaatinnagu. Amerlanertigut angutivissat arnavissallu angissutsimikkut uumaneqqortussutsimikkullu assigiinngingaatsiartarput, artimiillu artimut assigiinneq ajorput (ass. tunnullit arnavissat angutissanit tannerusarput, kigutilissuit angutivissat arnavissanit annerujussuusarput, aarluit angutivissat arnavissanit anginerujussuusarput, aarluilli arnavissat uumaneqqortunerusarlutik).
- Artinik Allagartani Europami IUCN-ip (Nunarsuarmioqatigiit Pinngortitamik Eriaginninnissamik Kattuffissuat) tammatsaaliuinermi killiffia takuneqarsinnaavoq ullorlu naliliivigineqarnera allassimalluni ukiut ingerlaneranni tamanna allanngorsinnaasarmat. IUCN-ip killiffia IUCN Red List of Threatened Species-imi alakkarneqarsinnaavoq. Ilaannikkut nunarsuaq tamakkerlugu Europamilu IUCN-imi killiffiit assigiinneq ajorput uumasut assigiinngitsut amerlassusiat siuaruarsimaffiini assigiinngiiaartarmata. Assersuutigalugu artit ilaat nunarsuaq tamakkerlugu amerlassusiat Navianartorsiortinneqannginnerpaatut nalilerneqarsinnaapput, Europami taakkua amerlassusiat Navianartorsiortutut imaluunniit Nungorataannaasutut allassimasinnaallutik, imaluunniit assersuutigalugu tikaagulliusaat nunarsuaq tamakkerlugu Navianartorsiorput Europamili Navianartorsiortinneqannginnerpaallutik. Ukioq naliliiffigineqarfia ungaluuserlugu ilannguttarparput.
- Sumiiffiit taaguutaannut (ass. NA, NEA, Issittup kiannerulaartortaa, Issittoq) nassuiaatit nunap assingani quppernerup matumani allertut inissisimasumi (takuuk imm. Sumiiffiit taaguutaat) takuneqarsinnaapput.
- Uumasoqassutsimut missiliuutit: Miluumasut imarmiut ingerlaaqatigiiaani ataatsini qanoq amerlatiginerat qulakkeerlugu ilisimaneqarsinnaanngilaq, taamaattumillu taakkua amerlassusiat misissueqqissaarnikkut missiliorneqartarput kingornalu naatsorsorneqartarlutik (tamannalu ajornakusoortarpoq). Missiliuussat taakku qulakkiivinneqarsinnaaneq ajormata nalunaarusiami paasissutissat missiliuussatut imaluunniit missiliuussani ikinnerpaaffigisinnaasaat amerlanerpaaffigisinnaasaallu takutinneqartarput. Artinik allagartani missiliuussat akunnaallisakkat allassimapput. Misissueqqissaarnerni attaveqaasersuinikkut ajornakusoortitsisoqartarmat sumiiffiit ilaanni artit ilaannut uumasoqassutsimik eqqoqqissaartunik missiliuuteqanngilaq, sumiiffinnullu isorartunerusunut, ilaannikkut nunarsuup ilarujussuanut (ass. Issittumut Atlantikulluunniit avannaanut) aammalu sumiiffinnut piniarfiusunut uumasoqassutsimik missiliuuteqartoqartarpoq. Assersuutigalugu Atlantikup Avannaani aataaqassuseq natsersuaqassuserlu missiliuunneqartarpoq taakku Kalaallit Nunaata kitaani aamma piniagaasarmata. Sumiiffiit amerlassutsimik missiliuussiffiusut allagartami allassimasarput.
- Uumasut piniagaasut piffissami 2019-imiit 2023-mut nuna tamakkerlugu agguaqatigiissillugu amerlassusiat nalunaarutigineqarpoq. Imaassinnaavoq nunami ataatsimi ingerlatsiveqarfiit arlaliusut. Nunat NAMMCO-mut ilaasortaasut ingerlatsiveqarfiisa tamarmik kisitsisit ukiumoortumik nalunaarutigisagaat Catch Database-imiipput (Pisat pillugit paasissutissanik katersivik).
- Uumasunik pisanik kisitanut ilaapput uumasut nerisassatut pisat uumasullu aalisarneq aamma immami tatsinilu tukertitsiviit ajoquserneqatsaaliniarlugit pisat. Pisarisuukkat inatsisinillu unioqqutitsilluni pisat kisitanut ilanngunneqarneq ajorput.
3.3. Soqutigisaqaqatit
Soqutigisaqaqatinik allagartani soqutigisaqaqatit assigiinngitsut kulturip, nerisaqarniarnerup, sukisaarsaarnerup, ilisimatusarnerup ingerlatsinerullu tungaatigut miluumasunut imarmiunut tunngatillugu suliaqartartut allaatigineqarput. Soqutigisaqaqatit pillugit diagrammimi atuartut takusinnaavaat Atlantikup Avannaani miluumasunut imarmiunut atatillugu ingerlatsinermi pissaanilinnik soqutigisartunillu takussutissiaq. Taanna soqutigisaqaqatinik immikkoortitsinissamut iluaqutissaavoq uku tunngavigalugit:
- Soqutigisaqaqatit aalajangiiniarnerup nalaani qanoq sunniuteqartiginerat, aammalu
- namminneq inuunerat sammisamit taamaattumillu aalajangiiniarnermik inuttut qanoq soqutiginnitsiginerminnit toqqartumik qanoq sunnersimaneqartiginera.
Allagartani pdf-inngortitani taakkunani soqutigisaqaqatit diagrammimi inissisimapput massakkorpiaq qanoq sunniuteqartoqartiginera soqutiginnittoqartigineralu naapertorlugu. Nittartakkami diagrammi taanna allanngortinneqarsinnaavoq, atuartut soqutigisalinnik tamanik inissisimaffigisorisaannut nuussisinnaallutik. Ilinniartitsisut kajumissaarneqarput atuartut siulersussagaat diagrammimik apeqqusiillutik naliliiniarneranni makkualu oqallisigalugit: Piniartut sunniuteqarnerussappat? Imaluunniit, innuttaasut sunniuteqarnerat piffissaq ingerlatillugu qanoq allanngoriartorsinnaava?
3.4. Atorfii
Itsarsuarli miluumasut imarmiut majorassimasut pisalluunniit nunarsuaq tamakkerlugu sineriammiunut pissamaataalluartarput, nerisarineqarlutik atortussiarineqarlutillu aammalu kulturikkut anersaakkullu ittutigut isumassarsiorfiusarlutik. Ullutsinni sukisaarsarnermi (puisinik arfernillu takornarniarnerni) atorneqarneruleriartorput. Atorfiinik allagartani miluumasut imarmiut assigiinngitsorpassuartigut pissamaatigineqarnerat allaatigineqarpoq.
3.5. Aarlerinaatit
Uumasunik artinilluunniit aalajangersimasunik piujuaannartitsiniarneq taakkua amerlassusiata, ingerlaaqatigiittut ileqquisa (ass. Artit qanoq piaqqiupallatsigisarnerata) inuillu sunniutaasa toqqaannartut (ass. piniartarnerat, pisarisuuisarnerat) toqqaannanngitsullu (ass. silap pissusiata allanngoriartornerata) oqimaaqatigiissarnerannut tunngavoq. Pingaaruteqarpoq eqqaamassallugu imaanngitsoq ataasiakkaanut aarlerinaataasinnaasut uumasoqataannut tamanut navianaateqartut; assersuutigalugu piniarneq uumasunut ataasiakkaanut aarlerinaataasarpoq, akisussaassuseqartumilli nungusaataanngitsumillu piniarneq uumasoqatigiinnut tamanut aarlerinaataaneq ajorpoq.
Atlantikup Avannaani miluumasunut imarmiunut aarlerinaataasut ajornartorsiutaasullu taakkulu annikilliseriaannaanerivut Aarlerinaatinik allagartani paasissutissiissutigineqarput.
Titarneq silittoq qalipaatigissaartoq quppernermi siullermi sinaatungaaniittoq aarlerinaatillit tamarmik immikkut qanoq uuttoruminartiginerannik pakkersimaaruminartiginerannillu imaluunniit qanoq uuttoruminaatsiginerannik pakkersimaaruminaatsiginerannillu takutitsipput, aappaluttup nalaaniikkaangat imaannaanngitsorujussuusarluni, qorsuullu nalaaniikkaangat ajornannginnerusarluni.
4. Sumiiffiit taaguutaat
Sumiiffiit taaguutaat amerlaqisut GUARDNA-p allagartaataani innersuussutigineqarput. Nunap assingani matuma ataatungaaniittumi sumiiffinnut taaguutit taaguutinut GUARDNA-p allagartaataani atorneqartunut naapertuupput. Malugiuk killeqarfiit matumani takutinneqartut pisortatigoortuunngimmata innersuussuteqarnermilu taamaallaat atorneqarmata.
GUARDNA-p iluani sumiiffiit taaguutaannut nassuiaatit:
- NAMMCO-p suliaqarfia: Matumani ilaapput nunat NAMMCO-mut ilaasortaasut (Savalimmiut, Kalaallit Nunaata, Islandip aamma Norgep) imartaat nunallu taakkua Aningaasaqarnikkut Killeqarfii (EEZ) imartallu ammaannartut.
- GUARDNA-p suliaqarfia: Matumani ilaapput sumiiffiit qulaani eqqaaneqartut imartallu Danmarkimik avatangiisut.
- Issittoq: Issittup killeqarfii killeqarfinnik Conservation of Arctic Flora and Fauna (CAFF)-mit aalajangersagaasunik tunngaveqarput .
- Issittup kiannerulaartortaa: Sumiiffiit Issittup kujataatungaaniittut Atlantikumilu Avannarlermi akunnattumik kiassuseqarfiusut avannaatungaanni.
- Atlantikup Avannaa: Atlantikup avannarpasissortaa, nunarsuup qiterutaaniit Issittup Imartaa tikillugu.
- Atlantikup Avannaata Kangia: Matumani pineqarpoq Atlantikup Avannaata kangisissortaa.
5. Naleqqiussat
Aarlerinartorsiortitsisut
Saniatigut pisarineqarneq & Nermussaaneq:
[1] Read, A.J., Drinker, P., & Northridge, S. (2006). Bycatch of Marine Mammals in U.S. and Global Fisheries. Conservation Biology, 20: 163-169. https://doi.org/10.1111/j.1523-1739.2006.00338.x
[2] International Whaling Commission. Conservation and Management – Entanglement of large whales. https://iwc.int/management-and-conservation/entanglement
[3] ASCOBANS. (2020, September 4). Bycatch – Still a Major Cause of Small Cetacean Mortality. https://www.ascobans.org/en/news/bycatch-%E2%80%93-still-major-cause-small-cetacean-mortality
[4] NAMMCO. By-catch, entanglement and ship strike. https://nammco.no/by-catch-entanglement-and-ship-strike/
Silap pissusaata allanngoriartornera:
[1] Rantanen, M., Karpechko, A. Yu., Lipponen, A., Nordling, K., Hyvärinen, O., Ruosteenoja, K., Vihma, T., & Laaksonen, A. (2022). The Arctic has warmed nearly four times faster than the globe since 1979. Communications Earth & Environment, 3(1), 168. https://doi.org/10.1038/s43247-022-00498-3
[2] Kovacs, K. M., Lydersen, C., Overland, J. E., & Moore, S. E. (2011). Impacts of changing sea-ice conditions on Arctic marine mammals. Marine Biodiversity, 41(1), 181–194. https://link.springer.com/article/10.1007/s12526-010-0061-0
[3] Duengen, D., Burkhardt, E., & El-Gabbas, A. (2022). Fin whale (Balaenoptera physalus) distribution modeling on their Nordic and Barents Seas feeding grounds. Marine Mammal Science, 38(4), 1583–1608. https://doi.org/10.1111/mms.12943
Mingutsitsineq
[1] Jambeck, J. R., Geyer, R., Wilcox, C., Siegler, T. R., Perryman, M., Andrady, A., Narayan, R., & Law, K. L. (2015). Plastic waste inputs from land into the ocean. Science, 347(6223), 768–771. https://doi.org/10.1126/science.1260352
[2] Kosior, E., & Crescenzi, I. (2020). Solutions to the plastic waste problem on land and in the oceans. In: T. M. Letcher (Ed.), Plastic waste and recycling (pp. 415–446). Academic Press. https://doi.org/10.1016/B978-0-12-817880-5.00016-5
[3] James, N. A., & Große, A. (2023). Marine Mammals and Interactions with Debris in the Northeastern Atlantic Region: Synthesis and Recommendations for Monitoring and Research. In: Grimstad, S.M.F., Ottosen, L.M., James, N.A. (Eds.), Marine Plastics: Innovative Solutions to Tackling Waste. Springer, Cham. https://doi.org/10.1007/978-3-031-31058-4_1
[4] Jepson, P. D., & Law, R. J. (2016). Persistent pollutants, persistent threats. Science, 352(6292), 1388–1389. https://doi.org/10.1126/science.aaf9075
[5] Borrell, A. (1993). PCB and DDT in blubber of cetaceans from the northeastern north Atlantic. Marine Pollution Bulletin, 26(3), 146–151. https://doi.org/10.1016/0025-326x(93)90125-4
[6] International Whaling Commission (IWC). (2020). Report of the IWC Workshop on Marine Debris: The Way Forward, 3-5 December 2019, La Garriga, Catalonia, Spain. SC/68B/REP/03. Available at https://archive.iwc.int/pages/view.php?ref=17025&k=
[7] Nelms, S. E., Barnett, J., Brownlow, A. et al. (2019). Microplastics in marine mammals stranded around the British coast: ubiquitous but transitory? Scientific Reports, 9, 1075. https://doi.org/10.1038/s41598-018-37428-3
[8] Jepson, P. D., Deaville, R., Barber, J. L. et al. (2016). PCB pollution continues to impact populations of orcas and other dolphins in European waters. Scientific Reports, 6, 18573. https://doi.org/10.1038/srep18573p
[9] Murphy, S., Barber, J. L., Learmonth J. A. et al. (2015). Reproductive Failure in UK Harbour Porpoises Phocoena phocoena: Legacy of Pollutant Exposure? PLoS ONE, 10(7), e0131085. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0131085
Nipinit akornuserneqarneq
[1] Huntington, H. P., Boyle, M., Flowers, G. E., Weatherly, J. W., Hamilton, L. C., Hinzman, L., Gerlach, C., Zulueta, R., Nicolson, C., Overpeck, J. (2007). The influence of human activity in the Arctic on climate and climate impacts. Climatic change, 82, 77-92. https://doi.org/10.1007/s10584-006-9162-y
[2] Tervo, O. M., Blackwell, S. B., Garde, E., Hansen, R. G., Samson, A. L., Conrad, A. S., Heide-Jørgensen, M. P. (2023). Stuck in a corner: Anthropogenic noise threatens narwhals in their once pristine Arctic habitat. Science Advances, 9, eade0440. https://doi.org/10.1126/sciadv.ade0440
Piniarneq
[1] Lee, S., & Robineau, D. (2004). Les cétacés des gravures rupestres néolithiques de Bangu-dae (Corée du Sud) et les débuts de la chasse à la baleine dans le Pacifique nord-ouest. L’Anthropologie, 108(1), 137– 151. https://doi.org/10.1016/j.anthro.2004.01.001
[2] Rocha, R. C., Clapham, P. J., & Ivashchenko, Y. V. (2014). Emptying the oceans: a summary of industrial whaling catches in the 20th century. Marine Fisheries Review, 76(4), 37-48. https://doi.org/10.7755/MFR.76.4.3
Atuuffii
Biomimik
[1] Lebdioui, A. (2022). Nature-inspired innovation policy: Biomimicry as a pathway to leverage biodiversity for economic development. Ecological Economics, 202, 107585. https://doi.org/10.1016/j.ecolecon.2022.107585
[2] Baleen Filter (n.d.). https://www.baleenfilters.com/
[3] Biomimicry Institute [@biomimicryinstitute]. (2024, February 18). Instagram. https://www.instagram.com/biomimicryinstitute/p/C3fczQbPaAn/
[4] Goulet, P., Guinet, C., Swift, R., Madsen, P. T., & Johnson, M. (2019). A miniature biomimetic sonar and movement tag to study the biotic environment and predator-prey interactions in aquatic animals. Deep Sea Research Part I: Oceanographic Research Papers. https://doi.org/10.1016/j.dsr.2019.04.007
Atisat atortullu
Nerisassat
[1] Ziegler, F., Nilsson, K., Levermann, N., Dorph, M., Lyberth, B., Jessen, A.A., & Desportes, G. (2021). Local Seal or Imported Meat? Sustainability Evaluation of Food Choices in Greenland, Based on Life Cycle Assessment. Foods, 10(6):1194. https://doi.org/10.3390/foods10061194
[2] Shahidi, F., & Synowiecki, J. (1996). Seal meat: A unique source of muscle food for health and nutrition. Food Reviews International, 12(3), 283–302. https://doi.org/10.1080/87559129609541082
[3] Geraci, J., & Smith, T. (1979). Vitamin C in the Diet of Inuit Hunters From Holman, N.W.T. Arctic, 32(2), 135-139. https://doi.org/10.14430/arctic2611
Sukisaarsaatit
[1] O’Connor, S., Campbell, R., Cortez, H., & Knowles, T. (2009). Whale Watching Worldwide: tourism numbers, expenditures and expanding economic benefits (Special report from the International Fund for Animal Welfare). Yarmouth, USA. https://www.cms.int/sites/default/files/document/BackgroundPaper_Aus_WhaleWatchingWorldwide_0.pdf
[2] Marine Mammal Commission (n.d.). The Value of Marine Mammals. https://www.mmc.gov/priority-topics/value-marine-mammals/
[3] Cottam, B. (2023). Gone wild: is wildlife tourism out of control?. Geographical. https://geographical.co.uk/wildlife/is-wildlife-tourism-out-of-control
[4] Jimenez, M. P., DeVille, N. V., Elliott, E. G., Schiff, J. E., Wilt, G. E., Hart, J. E., & James, P. (2021). Associations between nature exposure and health: a review of the evidence. International journal of environmental research and public health, 18(9), 4790. https://doi.org/10.3390/ijerph18094790
[5] Vert, C. (2020). Health Benefits of Blue Spaces During a Pandemic. IS Global.https://www.isglobal.org/en/healthisglobal/-/custom-blog-portlet/espacios-azules-beneficios-para-la-salud-en-tiempos-de-pandemia/
Soqutigisaqaqatigiit
Atuisut
[1] Robards, M. D., & Reeves, R. R. (2011). The global extent and character of marine mammal consumption by humans: 1970–2009. Biological Conservation, 144(12), 2770-2786. https://doi.org/10.1016/j.biocon.2011.07.034
[2] Attitudes to Whaling: Norway 2019. A survey commissioned on behalf of: Animal Welfare Institute, Cetacean Society International, Humane Society International, NOAH: For Dyrs Rettigheter, OceanCare, Pro Wildlife, and WDC, Whale and Dolphin Conservation. https://uk.whales.org/wp-content/uploads/sites/6/2019/10/norway-whaling-whalemeat-attitudes-survey-2019.pdf
[3] Egeland, G. M., Pacey, A., Cao, Z. & Sobol, I. (2010). Food Insecurity among Inuit preschoolers: Nunavut Inuit Child Health Survey, 2007-2008. Canadian Medical Association Journal. 182(3): 243-248. https://doi.org/10.1503/cmaj.091297
[4] Food and Agriculture Organization. The right to food. https://www.fao.org/right-to-food/background/en/
[5] Young-Powell, A. (2022, March 28). ‘Meet us, don’t eat us’: Iceland turns from whale eaters to whale watchers. The Guardian. https://www.theguardian.com/environment/2022/mar/28/meet-us-dont-eat-us-how-iceland-is-turning-tourists-from-whale-eaters-to-whale-watchers
[6] NAMMCO 2017. Marine Mammals: A multifaceted Resource. (Revised version from August 2021). https://nammco.no/wp-content/uploads/2021/08/marine-mammals-a-multifaceted-resource_rev0821.pdf
Ilisimatusartut
NAMMCO. Scientific Committee. https://nammco.no/scientific-committee-of-nammco/
Aarluk-illu puisi-illu takusartuuttut
[1] O’Connor, S., Campbell, R., Cortez, H., & Knowles, T. (2009). Whale Watching Worldwide: tourism numbers, expenditures and expanding economic benefits (Special report from the International Fund for Animal Welfare). Yarmouth, USA. https://www.cms.int/sites/default/files/document/BackgroundPaper_Aus_WhaleWatchingWorldwide_0.pdf
[2] Koetje, J. (2020). Whale watching – A win-win for the economy and the whales in Massachusetts. National Marine Sanctuaries. https://sanctuaries.noaa.gov/news/dec20/whale-watching-in-stellwagen-bank.html#:~:text=A%20recent%20study%20revealed%20that,can%20be%20an%20unforgettable%20experience
[3] Suárez-Rojas, C., Hernández, M. M. G., & León, C. J. (2023). Sustainability in whale-watching: A literature review and future research directions based on regenerative tourism. Tourism Management Perspectives, 47, 101120. https://doi.org/10.1016/j.tmp.2023.101120
[4] Bejder, L., & Samuels, A. (2003). Evaluating the effects of nature-based tourism on cetaceans. In N. Gales, M. Hindell, & R. Kirkwood (Eds.), Marine mammals: Fisheries, tourism and management issues (pp. 229-256). CSIRO Publishing.
[5] Zeppel, H. (2008). Education and conservation benefits of marine wildlife tours: Developing free-choice learning experiences. The journal of environmental education, 39(3), 3-18. https://doi.org/10.3200/JOEE.39.3.3-18





















































































































