Mingutsitsineq
Immamik mingutsitsisoqartarpoq ajoqutaasinnaasut, soorlu kemikaliat, plastikkit (ilaatigut qassutit tammaasat imaanulluunniit igiinnakkat), uulia, imeq minguttoq nunamit, suliffissuaqarfinnit, tukertitsivinnit, aalisarnermit umiarsuillu ingerlaarnerannit sarfaanneqarlutik immamut akulerukkaangata. Mingutsitsisartut tamakku miluumasunut imarmiunut toqqartumik ajoqutaasinnaapput taakkualuunniit avatangiisiinik ajoqusiisinnaallutik. Mingutsitsineq immami sarfatigut anorikkullu pisarpoq sumiiffinnullu avinngarusimasunut suliffissuaqanngitsunut annguttarluni. Mingutsitsinerit amerlanerpaartaat kigaatsuararsuarmik nungukkiartortarput ilaallu nungukkiartunngivittarlutik.
Bioakkumulering tassaavoq kemikaliat ajoqutaasut (soorlu saffiugassat oqimaatsut toqunartullu) uumassusilimmi annertusiartornerat. Kemikaliat orsumut nipputtarput, uumasullu taakku mingutsinneqarsimasunik nerisaqarnerujartortillugit taakkua timaanni annertusiartortarlutik. Uumasut annerit uumasunik minnernik nerisarmata kemikaliat nerisariiaani minnerniit annernut ingerlaartarput taamalu annertusisarlutik ulorianarnerulertarlutillu – taamatullu pisoqartarnera biomagnifikationimik Tamatuma kinguneranik uumasut kiisortut, ilaatigut miluumasut imarmiut sivisuumik piusartut nerisariiaanilu annersaasut, ima mingutsinneqartigilersinnaapput navianarsilluni. Mingutsitsinermik annikillisaaniartoqaraluartoq kemikaliat ilaat suli ajornartorsiutaangaarput, misissuinernillu erserpoq taamatut annertuumik mingutsitsisoqartillugu ilaatigut niisat, aarluit øresvinillu/tursiopsillu [8, 9].
Naleqqiussat
[1] International Whaling Commission (IWC). (2020). Report of the IWC Workshop on Marine Debris: The Way Forward, 3-5 December 2019, La Garriga, Catalonia, Spain. SC/68B/REP/03. Available at https://archive.iwc.int/pages/view.php?ref=17025&k=
[2] Nelms, S. E., Barnett, J., Brownlow, A. et al. (2019). Microplastics in marine mammals stranded around the British coast: ubiquitous but transitory? Scientific Reports, 9, 1075. https://doi.org/10.1038/s41598-018-37428-3
[3] Jambeck, J. R., Geyer, R., Wilcox, C., Siegler, T. R., Perryman, M., Andrady, A., Narayan, R., & Law, K. L. (2015). Plastic waste inputs from land into the ocean. Science, 347(6223), 768–771. https://doi.org/10.1126/science.1260352
[4] Kosior, E., & Crescenzi, I. (2020). Solutions to the plastic waste problem on land and in the oceans. In: T. M. Letcher (Ed.), Plastic waste and recycling (pp. 415–446). Academic Press. https://doi.org/10.1016/B978-0-12-817880-5.00016-5
[5] James, N. A., & Große, A. (2023). Marine Mammals and Interactions with Debris in the Northeastern Atlantic Region: Synthesis and Recommendations for Monitoring and Research. In: Grimstad, S.M.F., Ottosen, L.M., James, N.A. (Eds.), Marine Plastics: Innovative Solutions to Tackling Waste. Springer, Cham. https://doi.org/10.1007/978-3-031-31058-4_1
[6] Jepson, P. D., & Law, R. J. (2016). Persistent pollutants, persistent threats. Science, 352(6292), 1388–1389. https://doi.org/10.1126/science.aaf9075
[7] Borrell, A. (1993). PCB and DDT in blubber of cetaceans from the northeastern north Atlantic. Marine Pollution Bulletin, 26(3), 146–151. https://doi.org/10.1016/0025-326x(93)90125-4
[8] Jepson, P. D., Deaville, R., Barber, J. L. et al. (2016). PCB pollution continues to impact populations of orcas and other dolphins in European waters. Scientific Reports, 6, 18573. https://doi.org/10.1038/srep18573p
[9] Murphy, S., Barber, J. L., Learmonth J. A. et al. (2015). Reproductive Failure in UK Harbour Porpoises Phocoena phocoena: Legacy of Pollutant Exposure? PLoS ONE, 10(7), e0131085. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0131085
Nalunngiliuk…?
- Plastikkit minnerpaamik 8 mia. kiilut nunarsuaq tamakkerlugu imartanut pisarput [3]
- Plastikkit imartaniittut tamarmik 80%-ii nunameersuusarput, immamulli pisinneqartarput anorimit, kuutsigut kuuffitsigullu [4]
- Atlantikup avannaata kangiani miluumasuni imarmiuni artit tamarmik minnerpaamik 60%-ii eqqakkanik imaaniittunik nerisaqarsimasarput eqqakkanulluunniit nermussaasimasarlutik [5].
- Kemikaliat ilaannik atuineq pillugu 1980-ikkunnili sukannersumik malittarisassiortoqarsimavoq, maannamulli suli miluumasunut imarmiunut ajoqusiisarput [6]. Kemikaliat taakkua ilagaat toqunartoq DDT 1940-kkunniit 1970 tikillugu nunalerinermi naatitaqarluarnerujumalluni sullinernik toqoraataasimasoq. Toqunartoq taanna miluumasut imarmiut orsuini suli ullumikkut nassaassaavoq [7].
Oqallinneq
Puiaasat plastikkit pinngortitami sumi tamaaniileraangata taakkua avatangiisinut sunniutaannut akisussaasuusoq tassaava atuisoq puiaasamik pisisoq? Imaluunniit tassaava suliffeqarfik puiaasamik tunisassiortoq?





















































































































