Nerisassat CO2-mik aniatitsinerat
Sammisassami matumani ilisimatusarnermi paasisat atorlugit nalilissavarsi uumasunik nerisassat misissuivigeqqissaarneqartut sorliit Kalaallit Nunaanni CO2-mik aniatitsinikinnerpaanersut.
Tunngavissat
Nerisassatsitut toqqakkavut qanorlu tunisassiarineqartarnerat peqqissutsitsinnut avatangiisitsinnullu sunniuteqangaartarput. Naatitsineq tunisassiornerlu, assartuineq agguaassinerlu, piareersaaneq atuinerlu aammalu eqqaaneq nioqqutissat piunerata ingerlarngani tamarmik killiffiupput gassinik kissattoorutinik pilersitsisartut taamalu silap pissusiata allanngoriartorneranut pissutaaqataasartut. CO2-mik aniatitavut, tassa gassinik kissattoorutinik kuldioxiditut metangassitullu ittunik uagut nerisassatsitut toqqakkatsinnit sunnigaalluinnarput, gassinik kissattoorutit inuit aniatitaasa pingajorarterutaat missiliorlugit nerisassanik tunisassiornermut atassuteqarmata.
Nerisassat avatangiisinut sunniutaat (tassa CO2-mik aniatitat) gassinik kissattoorutinik aniatitaqassusiat aallaavigalugu naatsorsorneqarsinnaapput, nerisassat 1 kiilugaangata gassit assigiinngitsut silaannarmut kissatsikkiartortitsisartut (CO2e) 1 kiiluusarlutik. Uumasunik nerisassat gassinik kissattoorutinik aniatitsinerpaanut atassuserneqartarput – uumasuunngitsunilli nerisassat tamarmik taakkunatulli aniatitsitigisarpat? Nerisassanik tunisassiornermi killiffinni suut allat gassinik kissattoorutinik aniatitsisuusarpat?
Suleriaaseq
Sammisassami matumani atuartut uumasunik nerisassat assigiinngitsut Nuummi nerineqartut CO2-mik aniatitaat naatsorsussavaat. Taakku ilaatigut tassaapput timmissat puulukimerngillu Danmarkimit umiarsuakkut timmisartukkullu tikiussat puisillu sumiiffigisami (illoqarfimmut qanittumi ungasissumiluunniit) pisat. Atuartut tunisassiornermi assartuinermilu killiffinni assigiinngitsuni, naasorissaasuniit narsaatiniilluunniit atuisumut, gassinik kissattoorutinik aniatitsinernik naatsorsuissapput.
Agguaassassaq 1-imiipput tabelit sammisassamik naammassinninnissamut atortariallit tamarmik,
Agguaassassaq 2-miippoq grafi inernernik allattuivissaq.
Atuartut siullermik puulukiminernik timmissanillu Danmarkimiit umiarsuakkut timmisartukkullu Kalaallit Nunaannut assartuinermi aniatitanik naatsorsuissapput paasissutissat Tabelini 1-imiittut, 2-miittut 3-miittullu ( Agguaassassaq 1) atorlugit. Paasissutissat Tabelimi 4-miittut tassaapput puulukiminernik timmissanillu tunisassiornermi (naasorissaanermi uumasullu taakkua nerisassaannik naatitsinermi) gassinik kissattoorutinik aniatitat aammalu puisinik piniarnermi, ilaatigut umiatsiap orsumik atuinerani imassatigullu, aniatitat (paasissutissat uanngaanneerput: Ziegler allallu, 2021;
Agguaassassaq 1). Atuartullu paasissutissat taakku atorlugit Kalaallit Nunaanni nerisassanik uumasuneersunik tunisassiornermi assartuinermilu gassinik kissattoorutinik tamakkiisumik aniatitanik naatsorsuissapput. Naggataatigut atuartut aniatitanik taakkuninnga naleqqiussissapput paasissutissat grafinut allattornerisigut (
Agguaassassaq 2).
- Siullermik naatsorsukkit timmissat puulukimerngulluunniit 1 kiilup Aalborgimi (Danmarkimiittumi) naasorissaasumiit Nuummi (Kalaallit Nunaanniittumi) umiarsualivimmut assartornerani gassinik kissattoorutinik aniatitat. Paasissutissat Tabelimi 1-imiittut atorlugit Tabeli 2 (
Agguaassassaq 1) naammassiuk. Uuttuutigineqartut eqqumaffigikkit!
- “Umiarsuakkut Aalborgimiit Nuummut assartuinermi aniatitat katillugit” Tabelimi 2-miittoq immersoruk.
- Iliuusissat 1 aamma 2 uteqqikkit, tamatumuunali Tabeli 3 atorlugu timmissanik puulukinillu timmisartukkut assartuinermik naatsorsuigit.
- Matumani inernerit Tabelimut 4-mut immersukkit nerisassanullu uumasuuneersuunngitsunut tamanut diagrammilianut napasuusanut allattorlugit (
Agguaassassaq 2). Gassinik kissattoorutinik aniatitat katillugit inerneri (tunisassiornermi, assartuinermi, orsussamut atatillugu il.il.) qalipaatinik assigiinngitsunik ilisarnaasikkit.
Kingorna eqqartuineq
- Kalaallit Nunaanni uumasunik nerisassat CO2-mik aniatitakinnerpaat suuppat? Taakku Atlantikumi Avannarlermi tamarmi CO2-mik aniatitakitsuuppat?
- Sooq nerisassanik umiarsuakkut assartuineq gassinik kissattoorutinik taama aniatitsinikiffiutigaa? Umiarsuakkut timmisartukkullu assartuinerit assigiinngissutaannik aammalu nerisassanik amerlasuukkuutaaraluni assartuinerup iluani assigiinngissutinik eqqartuigitsi. (Eqqaamajuk aniatitat naatsorsorneqartarmata nerisassat kiilumut oqimaassusiat aallaavigalugu!)
- Piujuartitsineq CO2-mik aniatitanut taamaallaat
Sivitsuineq
- Illit sumiiffigisanni nerisartakkatit naleqqussakkit. Soorlu sammeriikkatsinni paasigit, umiarsuakkut assartuineq nerisassanut uumasuuneersunut atatillugu CO2-mik annikitsuaraannarmik aniatitsiviusarpoq. Sumiiffigisaneersunik nerisaqarneq peqqinnarnerullunilu piujuartitsinermut tunngavissaalluarnerusaraluartoq nerisatit illit CO2-mik aniatitannut sunniuteqarnerusarput. Nunamik imermillu atuineq naasorissaanermilu suleriaatsit CO2-mik aniatitanut Europami aapasumik neqitunnginneruneq immulittunnginnerunerlu imaluunniit qinigassanik allanik nerisarneq, soorlu kukkuaraaminertortarneq, puulukiminertortarneq naatitartornerunerluunniit, aniatinneqartunut annikillisaataangaatsiarsinnaapput. Eqqaamajuk, takussutissiami takusatsitut innersuussutigineqartut taakku sumiiffigisamut naleqqussarneqassapput!
- Nerisassanik eqqaannginnerulerit. Nerisassat eqqarneqarnerat nerisassarpianik eqqaanerinnaanani aammali tamatuminnga tunisassiornermi, poortuinermi assartuinermilu nukimmik, nunamik, imermik naggorissaammillu maangaannartitsineruvoq. Eqqaannginnerunikkut aningaasanik sipaartoqaannarni aammali gassinik kissattoorutinik aniatitakinnerusoqassaaq pissamaatinillu kinguaariit takkuttussat pillugit piujuartitseqataasoqassalluni. Pisariaqartitaannatit pisiarisakkit, nerisassat qaangiuttoorfissaat nallertinnagu nerisakkit, banaaninillu nerriviusap qaani kajortilaarsimagaluartunilluunniit atorluaasarina.
- Madkunskab (valgfag), Biologi, Fysikkemi, Geografi, Matematik
- Alisfrøði og evnafrøði 7.-9. floksstig, Heimkunnleiki 6-10, Lívfrøði 7-9,Samfelagsfrøði 7-9, Støddfrøði frá 1.-10. floksstig
- Uumassusilerineq, Fysik-Kemiimi, Pinngortitaleriffiusumik nunalerineq, Matematikki
- Náttúrugreinar, Samfélagsgreinar, Stærðfræði
- Ideer og praktisk forskning (FIP01-02), Internasjonalt samarbeid (ISA01-02), Matematikk 1-10 (MAT01-05), Matematikk fordypning (MAT07-02), Mat og helse (MHE01-02), Naturfag (NAT01-04), Samfunnsfag (SAF01-04)
Pisinnaasat ilisimasassallu ilitsersuutaat
Ilinniartitsissutissat
- Sammisassaq naammassiumallugu tabelit immersugassat (
Agguaassassaq 1)
- Grafi (
Agguaassassaq 2)
- Allaatissat titartaassutissallu



















































































































